İçindekiler9 bölüm
Çocuk yatağa girer, ışığı kapatırsınız, sessizlik dolduğu an küçük bir ses gelir: 'Karanlıktan korkuyorum.' İlk dürtü çoğu ebeveynde aynıdır - rahatlatmak, hafifletmek, geçiştirmek: 'Korkacak bir şey yok, anneciğim burada.' Kötü niyetli değil; tam tersine sevgi dolu. Ama klinik çocuk psikolojisi yıllardır şunu söylüyor: bir korkuyu yok saymak, onu büyütüyor.
İyi haber: çocuğun korkusunu birlikte aşmak için bir ailenin terapist olmasına gerek yok. Birkaç sade prensip ve gece rutinine yedirilmiş küçük adımlar yetiyor.
Önce: korku neden böyle çalışır?
1958'de Joseph Wolpe kademeli maruz bırakma (gradual exposure) tekniğini tanımladı. Temel fikir basit: zihin, korktuğu şeyle güvenli bir ortamda küçük dozlarda karşılaşırsa, o şey zamanla 'tehlikeli' kategorisinden 'tanıdık' kategorisine geçiyor. Çocuklar için karanlık, uzayda kayıp kalmak, ormanda kaybolmak gibi soyut korkular da bu prensipten faydalanıyor.
Önemli olan iki şey: (1) çocuğun kendi hızında ilerlemesi, (2) korkunun anlatım içinde dönüştürülmesi - bastırılarak değil.
5 adım: bu gece denenebilir
1. Korkuyu adlandırın
Çocuğa 'karanlıktan korkuyorum' dediğinde 'korkacak bir şey yok' demek yerine: 'Karanlık biraz farklı görünüyor değil mi? Ben de küçükken bazen tuhaf hissederdim.' Korkunun adının olması, çocuğa onu kontrol edebileceği hissini veriyor.
2. Karanlığı küçültmek yerine 'tanıdık' hale getirin
Karanlık odanın içinde tanıdık nesneleri birlikte sayın: yatağın, kitap rafının, oyuncak ayının yeri. Çocuk gözleri kapalı bile bunların yerini bilirse, oda 'bilinmeyen' olmaktan çıkıyor. Karanlık, içinde bilinmeyen olmadığında çok daha küçülüyor.
3. Bir dost figürü ekleyin
Hayali ya da somut: gece boyu yatakta bekleyecek bir oyuncak, küçük bir gece lambası, hatta hayal edilen bir karakter. Bandura'nın özyeterlilik kuramında buna vekil cesaret denir - yanında güçlü bir başkası olduğunu bilmek, çocuğun kendi cesaretini de kıpırdatıyor.
4. Ritmi değiştirin: cümle uzar, ses yavaşlar
Ehrlin'in azalan uyarılma teorisi der ki: çocuğun otonom sinir sistemi, çevresindeki ritme uyum sağlıyor. Yatak öncesi konuşmalarınızı bilinçli olarak yavaşlatın, cümleleri uzatın, nefes alır gibi konuşun. Karanlık korkusu çoğu zaman uyarılma fazlalığıdır - vücut sakinleşince zihin de sakinleşiyor.
5. Ertesi gün, gündüz vakti, kısa bir konuşma
Korkuyla ilgili konuşmaları sadece geceye bırakmayın. Ertesi sabah ya da öğleden sonra kısa bir 'dün gece nasıldı' sohbeti yapın. Çocuğun korktuğu anı hatırlamak, ama bu kez güvende - gündüz, ışıkta, sizinle - bu anının dönüştürücü gücü çok yüksek.
Yapmamak iyi olur
- 'Korkacak bir şey yok' demek - korkuyu yalanlamak yerine kabul etmek daha güçlü.
- Karanlık odayı 'cezalandırma' olarak kullanmak - bir kez cezayla eşleştiğinde geri çekmek çok zor.
- Korku filmleri, korkutucu çizgi filmler ya da haberleri yatak öncesi 2 saatte açık bırakmak.
- Gece kalkıp ışıkları açıp 'bak hiçbir şey yok' demek - bu rahatlatma değil, korkuyu doğrulama oluyor.
Kapanışta
Çocuğun karanlık korkusu bir gelişim aşaması, bir hata değil. Bilişsel olarak hayal gücü açıldıkça, henüz 'gerçek' ile 'hayali' arasındaki çizgi ince oluyor - korku da bu çizginin sızdığı yerde belirir. Doğru tepki ile 4-6 hafta içinde belirgin azalma çoğu çocukta gözleniyor.
Ve belki de en önemlisi: çocuk, korkuyu birlikte konuşabildiği bir ebeveyni olduğunu öğreniyor. Bu öğrenme, gelecekte başka korkularda da işine yarayacak.
S.S.S.